Home > Het NLP-proces > Innerlijke verwerking in het NLP-proces > Het NLP-filter Metaprogramma's
 

Het NLP-filter Metaprogramma's

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

NLP geeft veel aandacht aan de verwerking van de informatie die via je zintuigen binnenkomt. Die innerlijke verwerking wordt gestuurd door een aantal filters en een daarvan is het filter 'Metaprogramma's', dat bepaalt waaraan je aandacht schenkt, hoe je denkt en hoe je met anderen communiceert.

Wat zijn de metaprogramma's uit NLP

De aandacht die je aan iets geeft, je eigen gedachten, je communicatie met anderen: het lijken allemaal redelijk spontane processen. Maar als je ze van wat afstand en over een langere termijn bekijkt, blijft van die spontaniteit heel wat minder over: er zitten duidelijke patronen in, die per persoon verschillen. Een paar voorbeelden waarin je misschien een vaste stijl bij jezelf herkent:

• Wanneer ben je ervan overtuigd dat je goed werk hebt geleverd: als je je doel bereikt hebt of pas als anderen je ermee complimenteren?
• Zoek je familie of vrienden op omdat je dat graag wilt of omdat ze dat van je verwachten?
• Zie je als je plannen maakt vooral hindernissen of vooral mogelijkheden en kansen?
• Wacht je af of neem je liever het initiatief?

Elk van deze voorbeelden beschrijft een aandachts-, denk- of gedragspatroon en die patronen samen vormen een soort programmering die in de loop van de jaren in jezelf ontstaan is. Binnen NLP heten die patronen metaprogramma's.

Wat doen de metaprogramma's uit NLP

Je bent je zelden van die metaprogramma's bewust, maar ze bepalen wel heel sterk waar je aandacht aan geeft, hoe je denkt en hoe je met anderen communiceert. Ze leveren de structuur die bestuurt:

• waar je op gericht bent;
• hoe je je ervaringen begrijpt;
• in welke richting ze je leiden.

Meestal gebruik je niet één metaprogramma, maar een combinatie die verschilt per context (in NLP- termen: een metaprofiel). Maar ondanks dat de combinaties per situatie verschillen, is het resultaat wel heel kenmerkend voor iemands persoonlijkheid. Je zou bijna kunnen zeggen dat ze iemands persoonlijkheid ZIJN.

Die patronen zijn bijna softwareprogramma's: sets van regeltjes die bij eenzelfde input altijd dezelfde output opleveren. En net als software houden ze zich vrijwel niet bezig met de inhoud, maar bieden ze de structuur waarin de inhoud ontstaat. Ze zijn niet goed of slecht (er zat een logica in hun ontstaan), maar ze kunnen je nu wel belemmeren óf juist stimuleren in wat je wilt bereiken.

Inzicht in de NLP-metaprogramma's maakt je effectiever

Inzicht in die metaprogramma's bij onszelf en de ander(en) leidt tot betere communicatie en efficiëntere samenwerking en daardoor tot een effectievere performance. Als we anderen positief kunnen beïnvloeden op het niveau van metaprogramma's, dan neemt onze effectiviteit als professional enorm toe.

Inzicht in metaprogramma's maakt duidelijker hoe mensen op iets (zullen) reageren. Maar ook organisaties, bedrijven of groepen mensen worden vaak langere tijd door vaste patronen gestuurd. Zo reageren overheden vaak pas achteraf en zijn ze sterk op procedures gericht, terwijl bijvoorbeeld reclamebureaus vaak proactief werken en op resultaat gericht zijn. Inzicht in die patronen/metaprogramma's kunnen dus onder andere helpen bepaalde sterktes of zwaktes van een organisatie aan het licht te brengen.

Metaprogramma's spelen onder andere een grote rol bij je werkmotivatie. Als keuzemogelijkheden op je werk haaks staan op je eigen metaprogrammavoorkeuren kun je behoorlijk somber worden. Als je bijvoorbeeld sterk gericht bent op grote lijnen voel je je ongelukkig wanneer je voortdurend bezig moet zijn met details. Dus zowel als je solliciteert als wanneer je in een sollicitatiecommissie zit, is het handig om die metaprogrammering boven tafel te krijgen. In dat laatste geval neem je bijvoorbeeld in een advertentie voor een vacature als 'gevraagde eigenschappen' een aantal nuttige metaprogramma's op. Dan heb je grote kans dat je problemen in de toekomst voorkomt.

De kunst is om metaprogramma's te herkennen en effectief in te zetten. Ze zijn niet goed of slecht op zich, maar sluiten goed of slecht aan bij wat je wilt bereiken. De keuzes veranderen binnen die vaste patronen is niet eenvoudig. Dat vergt ofwel een belangrijke emotionele gebeurtenis of een klaarhelder besluit om het vanaf nu anders te doen. Wat je wel kunt doen is in een bepaalde situatie bewust een patroon inschakelen waarvan je weet dat het je in dit soort situaties kan helpen.

Vaste patronen of niet zo vast

Het lijkt misschien alsof je hele persoonlijkheid met deze metaprogramma's vastligt, maar dat is te kort door de bocht. Hoewel iemand vaak consequent een vergelijkbare keuze maakt binnen een metaprogramma (bijvoorbeeld altijd proactief reageren), verschilt die keuze wel per context. Wie op z'n werk vooral oogt heeft voor overeenkomsten, kan zich thuis heel goed stelselmatig ergeren omdat hij of zij vooral de dingen ziet die de partner ánders doet. Hoe meer je je bewust wordt van je eigen patronen, hoe beter je die kunt koppelen aan de context ('altijd als ik in zo'n situatie terechtkom, reageer ik zo').

NLP-metaprogramma's die je vaak gebruikt

Hieronder staat een aantal metaprogramma's die bij veel mensen sterk bepalen waar ze aandacht aan geven, hoe ze over iets denken of hoe ze over iets communiceren. Het zijn een paar veel voorkomende metaprogramma's: er zijn er in de praktijk veel meer en het is de kunst om die patronen bij jezelf (en soms ook bij anderen) te ontdekken. Eerlijke feedback (waaronder ook spontane reacties) van anderen kan je daarbij een stuk verder helpen.

Het NLP-metaprogramma Gericht op bereiken of vermijden

Dit metaprogramma heet ook vaak 'Naar toe / Van af' . Iedereen heeft andere drijfveren en voorkeursmanieren om op stimuli te reageren: de een wil graag positieve dingen bereiken/verkrijgen, de ander probeert negatieve dingen te vermijden. Om te ontdekken in welke richting jij (of iemand anders) het liefst beweegt, kun je vragen: wat zoek je in een relatie, in een huis, een auto, een baan etc. Het inhoudelijke antwoord is niet van belang, maar wel of ze je vertellen wat ze graag willen of dat ze je vertellen wat ze NIET willen (let wel: mensen proberen in eerste instantie vaak om vermijdingsvoorkeuren te camoufleren).

Als je erachter bent gekomen of iemand gericht is op benadering van wat hij of zij wil of juist op het vermijden van ongewenste dingen kun je daar met je communicatie op inspelen. Stel dat je je partner probeert mee te krijgen op vakantie richting Cote d'Azur. Dan werken je argumenten het best wanneer ze bij diens metaprogramma aansluiten. Dus zeg je bijvoorbeeld:

• 'lijkt me heerlijk die warme zon, die blauwe lucht' (verkrijgen) of
• 'jij wilt toch ook niet wéér zo'n verregende waardeloze zomer als vorig jaar' (vermijden).

Maar ook bij een voorlichtingscampagne kun je, als je weet of je doelgroep vooral gedreven wordt door benadering of vermijding, kiezen voor bijpassende argumenten ('de stok achter de deur of de worst voor de neus').

Het NLP-metaprogramma Proactief of reactief

Ben je iemand die geneigd is actie te ondernemen, dingen in gang te zetten, vooruit te lopen op mogelijke toekomstige situaties, dan ben je proactief. Als je liever afwacht totdat er iets gebeurt voordat je in beweging komt, dan ben je reactief. Let wel, iemand is nooit altíjd proactief of reactief: het verschilt per context.

Twee voorbeelden om het verschil aan te geven:

• Je overlegt altijd even met je collega om samenwerkingsproblemen te voorkomen (proactief) of je gaat gewoon je gang en hoort wel of de ander het er problemen mee heeft (reactief).
• Ben jij degene die problemen aankaart of wacht je tot een ander erover begint?

Het NLP-metaprogramma Gericht op interne of externe referentiekaders

Voor de een bepaalt de omgeving of een actie geslaagd is, voor de ander komt dat antwoord van binnenuit. Het meest effectief is het meestal om een balans te vinden tussen interne en externe referentiekaders.

Ook dit verschil in 'programmering' kun je in je communicatie gebruiken. Stel dat je iemand wilt overtuigen aan een workshop deel te nemen. Dan kun je vertellen hoe iedereen enthousiast is (extern oordeel). Maar je kunt ook appelleren aan de eigen ervaring van de ander (diens interne oordeel): 'jij weet wat je allemaal bereikt hebt door die vorige workshop en nu heb ik weer zoiets voor je'.

Een ander voorbeeld: trek je de kleren aan die je zelf leuk vindt of kleren waarvan je hoopt dat anderen ze leuk bij je vinden staan?

Het NLP-metaprogramma Gericht op overeenkomsten of op verschillen

Ongeveer een derde van de mensen is gericht op verschillen. Anderen zijn juist sterk gericht op overeenkomsten: met eerdere ervaringen, andere situaties, andere mensen, andere projecten etc. En er is in praktijk een 'tussencategorie' van mensen die eerst de overeenkomsten zien en daarna de verschillen.

Verschilzoekers hebben meer moeite om weerklank (in NLP-termen: rapport) bij anderen op te roepen. Het is in ieder geval voor hen makkelijker rapport te krijgen met andere verschilzoekers. Realiseer je bij je communicatie dat de ander misschien dingen op een andere manier waarneemt en ordent. Om het metaprogramma van de ander te achterhalen kun je bijvoorbeeld vragen: hoe vond je deze vakantie in vergelijking met die van vorig jaar?

Overeenkomsten en verschillen kunnen ook in de tijd spelen. Iemand die gericht is op verschillen kan mogelijk sneller variatie in zijn werk zoeken dan iemand die gericht is op overeenkomsten (zekerheid, voorspelbaarheid, steeds hetzelfde).

Het NLP-metaprogramma Gedreven door mogelijkheden of door noodzaak

Sommige mensen doen iets omdat er geen alternatieven zijn, anderen doen iets, niet omdat het moet, maar omdat ze het willen doen. Wie gedreven wordt door noodzaak is vooral geïnteresseerd in wat bekend en zeker is. Wie gemotiveerd wordt door mogelijkheden, is daarnaast geïnteresseerd in het onbekende. Vaak gaat dit metaprogramma samen met een metaprogramma 'Opties of procedures', waarbij iemand meer gericht is op mogelijkheden of eerder gericht is op vaste procedures.

Een voorbeeld van dit patroon: je wacht met verhuizen tot je het niet meer uithoudt met je buren, het huis te klein is, je genoeg hebt van de stad etc. (noodzaak) of je denkt (alweer) over verhuizen omdat je een mooie natuur om je heen wilt hebben, nieuwe kansen voor werk en wonen zoekt, een mooier huis etc. (mogelijkheden).

Het NLP-metaprogramma Alleen / In de buurt / Samen

Iedereen heeft zijn eigen stijl van werken. Je kunt bij jezelf eens nagaan:

• werk je het liefst alleen (onafhankelijk/zelfstandig);
• werk je op je best in een team (coöperatief);
• werk je het prettigst als je alleen werkt, maar wel regelmatig contact met anderen hebt (ofwel een combinatie van de andere twee opties).

Hoewel dit een eigenschap is die uit je onbewuste komt, zijn veel mensen zich wél bewust van het resultaat: of ze teamplayers zijn of niet.

Het NLP-metaprogramma Gericht op grote lijnen of op details

De een is meer gericht op het globale perspectief, de ander stelt zich liever de kleine stappen en bijbehorende details voor. Als je dit bij een ander wilt achterhalen, dan kun je daar gemakkelijk achterkomen door te vragen waar de ander momenteel mee bezig is. Al gauw zal het antwoord richting 'grote lijnen' of 'details' gaan.

Het NLP-metaprogramma Gericht op mensen / activiteiten / informatie

De keuzes binnen dit metaprogramma kun je o.a. vaak duidelijk op de werkvloer herkennen en geregeld voor spanning zorgen. De ene manager is bijvoorbeeld gericht op mensen en stimuleert hen het beste uit zichzelf te halen, de ander is erop gericht dat 'de klus geklaard wordt' en de derde gericht op wat er uit iets te leren valt. Maar je kunt het ook wat meer op jezelf betrekken: ben je in nieuwe situaties vooral gefocust op de mensen die erbij betrokken zijn, op wat er gebeurt of op wat je er uit kunt leren?

Het NLP-metaprogramma Gericht op verleden / heden / toekomst

Ook dit is voor velen een heel herkenbaar patroon. Iemand heeft bijvoorbeeld als vast patroon vooral naar het verleden te kijken, naar hoe iets tot stand is gekomen, naar 'hoe het zover heeft kunnen komen'. Een ander interesseert zich weinig voor wat er vooraf is gegaan: 'het gaat immers om het nu', 'je leeft nu en je moet niet terugkijken'. En de derde kijkt vooral naar waar e.e.a. toe zal leiden en maakt plannen om daar te komen.

Opmerkingen

Nog een paar opmerkingen over metaprogramma's:

• Metaprogramma's zijn contextgebonden. Bovendien veranderen mensen: als je bijvoorbeeld 15 jaar lang een bepaald iets gedaan hebt, heb je op dat gebied waarschijnlijk geen duidelijk extern referentiekader meer.
• Mensen onthullen voortdurend hun metaprogramma's. Je hoeft alleen maar regelmatig te observeren. Bij jezelf is het natuurlijk moeilijker om afstand te nemen. Maar het lezen over de verschillende metaprogramma's kan je al meer inzicht geven welke patronen bij jou de hoofdrol spelen en in welke context/situatie. Misschien kun je minder effectieve programma's vervangen door de programma's die je gebruikt bij iets wat bij jou altijd een succes is.
• Als je je realiseert dat iedereen andere combinaties van metaprogramma's hanteert, raak je minder gefrustreerd als mensen zich anders gedragen dan jij zelf doet.
• Er zijn nog allerlei andere metaprogramma's mogelijk (bijv. emoties-logica, cijfers-grote lijn, initiëren-afmaken, mensen- activiteiten etc.). Waar het om gaat is niet de naam van het programma, maar welke patronen zich bij jou en bij anderen aftekenen.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Veel sitebezoekers vonden ook het volgende artikel interessant:

Het NLP model

Alles wat we meemaken wordt omgevormd tot een innerlijke voorstelling. Maar die innerlijke voorstelling dekt nooit 1-op-1 die gebeurtenis zelf. Ergens in dat proces van feit naar beeld/beleving gebeurt er van alles. NLP heeft als basis een model van hoe we omgaan met de 'werkelijkheid' en waar dus de aanknopingspunten zitten om ons beeld van de wereld en daarmee onze acties te veranderen....

 

Wil je de rest van dit artikel lezen, klik dan even op Het NLP model.